Tak było na Stawisku „Nikt nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół” — słowa z Ewangelii św. Jana, umieszczone jako motto publikacji, wyznaczają ton całej książki Tak było na Stawisku. To nie tylko zbiór wspomnień ppor. Karola Pośki „Konia”, żołnierza Armii Krajowej i Sybiraka, lecz także wielowymiarowa opowieść o pamięci, zakorzenieniu i odpowiedzialności za dziedzictwo lokalnej wspólnoty. Wśród wielu wątków szczególne miejsce zajmuje postać jego brata — ks. Bronisława Pośko (1914–1944), kapłana diecezji łuckiej, którego życie i śmierć stanowią przejmujący przykład wierności powołaniu w czasach wojennego kataklizmu. Wartość źródłowa i dokumentacyjna Książka, opracowana przez Władysława Tabasza, wyróżnia się rzetelnością dokumentacyjną. Autor sięga do archiwów rodzinnych, relacji świadków, materiałów metrykalnych oraz lokalnych przekazów ustnych, tworząc spójną narrację o losach rodziny Pośków. Dzięki temu publikacja staje się ważnym świadectwem historii Ropczyc — miasta, którego przedwojenna topografia, struktura społeczna i klimat kulturowy odgrywają w książce rolę nie tylko tła, lecz także czynnika formacyjnego. Szczególnie cenne są fragmenty dotyczące genealogii rodu Pośków. Ukazują one rodzinę głęboko zakorzenioną w lokalnej społeczności, związaną z Ropczycami od XVIII wieku. Autor nie poprzestaje na suchych danych — potrafi wydobyć z nich sens ciągłości, tradycji i przekazywanych wartości, które ukształtowały późniejsze wybory życiowe bohaterów. Portret ks. Bronisława Pośko — świadectwo kapłańskiej ofiary Jednym z najmocniejszych elementów książki jest rekonstrukcja biografii ks. Bronisława Pośko. Jego droga — od ropczyckiego Stawiska, przez gimnazjum i harcerstwo, po seminarium duchowne w Łucku — została przedstawiona z dużą wrażliwością i dbałością o kontekst historyczny. Autor ukazuje młodego kapłana jako człowieka głęboko oddanego służbie, odpowiedzialnego i świadomego zagrożeń, jakie niesie wojna. Najbardziej poruszające są opisy jego posługi w Łucku podczas tragedii wołyńskiej. Katedra, w której pracował, stała się miejscem schronienia dla uchodźców, a ks. Pośko — jednym z tych, którzy nie opuścili wiernych mimo realnego zagrożenia życia. Jego śmierć z powodu tyfusu plamistego, którym zaraził się podczas posługi chorym, jawi się jako akt najwyższej ofiary. W tym sensie książka wpisuje się w szerszy nurt badań nad losem duchowieństwa katolickiego na Kresach Wschodnich, dostarczając materiału, który dotąd pozostawał rozproszony lub nieopracowany. Narracja pamięci — siła lokalnej historii Tak było na Stawisku to jednak nie tylko biografia i wspomnienia. To również opowieść o pamięci — tej rodzinnej, lokalnej i narodowej. Autor pokazuje, jak indywidualne losy splatają się z wielką historią, a małe miasteczko staje się sceną wydarzeń o znaczeniu ponadregionalnym. Ropczyce jawią się tu jako przestrzeń, w której kształtowały się postawy patriotyczne, religijne i obywatelskie, a dom Pośków — jako symbol trwałości i zakorzenienia. Warto podkreślić, że książka nie popada w patos. Jej siła tkwi w prostocie przekazu i autentyczności świadectw. Autor nie idealizuje bohaterów, lecz ukazuje ich w prawdzie — z ich lękami, wyborami i konsekwencjami, jakie musieli ponieść. Znaczenie publikacji Książka Tak było na Stawisku ma kilka wymiarów wartości: historyczny — dokumentuje losy rodziny i lokalnej społeczności w XX wieku, biograficzny — przywraca pamięć o ks. Bronisławie Pośko, postaci dotąd niemal nieobecnej w literaturze, regionalny — wzmacnia tożsamość mieszkańców Ropczyc i okolic, edukacyjny — może służyć jako materiał pomocniczy w nauczaniu historii lokalnej i historii Kościoła, moralny — ukazuje wzorce postaw opartych na służbie, odpowiedzialności i ofiarności. To publikacja, która wypełnia istotną lukę w badaniach nad historią regionu i duchowieństwa kresowego. Jest jednocześnie świadectwem pamięci — tej, która nie pozwala odejść w zapomnienie ludziom, którzy żyli „na Stawisku”, a których losy odzwierciedlają dramat i wielkość polskiego doświadczenia XX wieku. Podsumowanie Tak było na Stawisku to książka wartościowa, rzetelna i głęboko poruszająca. Łączy w sobie cechy opracowania historycznego i świadectwa rodzinnego, a jej największą siłą jest autentyczność. Dzięki niej postać ks. Bronisława Pośko — kapłana, który oddał życie w służbie chorym i prześladowanym — zostaje przywrócona zbiorowej pamięci. Publikacja zasługuje na uwagę nie tylko mieszkańców Ropczyc, lecz wszystkich zainteresowanych historią Kresów, duchowieństwa i lokalnych wspólnot, które w obliczu wojny potrafiły zachować człowieczeństwo.