Książka „Ukraińska szachownica: kto i po co wywołał wojnę na Ukrainie?” to pozycja, która uderza w fundamenty powszechnie przyjętej narracji o konflikcie u naszych wschodnich sąsiadów. Nataylie Baldwin i Kermit Heartsong stworzyli analizę, która nie prosi o zgodę – ona żąda od czytelnika odrzucenia emocjonalnego przekazu medialnego na rzecz chłodnej, wręcz bezwzględnej geopolityki. Oto dlaczego ta książka wywołuje tak wielkie emocje i jest uznawana za jedną z najbardziej „niewygodnych” publikacji na ten temat: 1. Rozbicie medialnego monopolu Autorzy wychodzą z założenia, że wojna na Ukrainie nie zaczęła się w próżni ani nie była wynikiem jedynie impulsu jednego człowieka. Baldwin i Heartsong cofają się o dekady, analizując politykę ekspansji NATO, rolę amerykańskich think-tanków oraz strategię „powstrzymywania”, która – ich zdaniem – uczyniła z Ukrainy poligon doświadczalny wielkich mocarstw. 2. Ukraina jako pionek, a nie gracz Tytułowa „szachownica” to nawiązanie do słynnej koncepcji Zbigniewa Brzezińskiego. Autorzy brutalnie dowodzą, że w tej grze los narodu ukraińskiego jest jedynie środkiem do celu, jakim jest utrzymanie globalnej hegemonii przez USA lub jej podważenie przez Rosję. Książka demaskuje mechanizmy: Inżynierii społecznej (finansowanie przewrotów i organizacji pozarządowych). Interesów koncernów zbrojeniowych i energetycznych, które na przedłużającym się konflikcie zarabiają miliardy. Gry wywiadów, która toczy się daleko poza wzrokiem opinii publicznej. 3. Anatomia prowokacji Mocną stroną publikacji jest szczegółowa analiza wydarzeń z Majdanu (2014) oraz narastającego napięcia w Donbasie. Autorzy stawiają odważne tezy o tym, kto realnie pociągał za sznurki podczas krwawych starć w Kijowie i dlaczego dyplomatyczne rozwiązania (jak porozumienia mińskie) od początku były skazane na porażkę przez siły, którym zależało na eskalacji. Dlaczego ta recenzja musi być „mocna”? Bo ta książka nie jest dla ludzi szukających potwierdzenia swoich poglądów. To lektura dla tych, którzy: Mają odwagę zmierzyć się z argumentami strony przeciwnej lub krytycznej wobec Zachodu. Chcą zrozumieć, jak działa geopolityczny realizm, w którym sentymenty i wartości są jedynie zasłoną dymną dla stref wpływów. Szukają odpowiedzi na pytanie „Cui bono?” (kto na tym zyskuje?), zamiast zadowalać się prostym podziałem na dobrych i złych. „Ukraińska szachownica” to zimny prysznic. To książka, która pokazuje, że krew przelewana na froncie jest walutą w grze, o której nie przeczytasz w nagłówkach największych portali. Podsumowanie Niezależnie od tego, czy zgadzasz się z Baldwin i Heartsongiem, czy uważasz ich tezy za kontrowersyjne, nie możesz przejść obok tej książki obojętnie. To intelektualne wyzwanie, które zmusza do przewartościowania wszystkiego, co wiemy o współczesnych konfliktach zbrojnych. Autorzy książki, Baldwin i Heartsong, kreślą precyzyjną linię czasu, argumentując, że konflikt na Ukrainie to „wojna z wyboru”, przygotowywana przez dekady w gabinetach waszyngtońskich neokonserwatystów. Według nich kluczowe dla zrozumienia obecnej sytuacji są następujące punkty zwrotne: 1. Złamanie obietnicy nierozszerzania NATO (1990+) Autorzy przypominają o ustnych zapewnieniach dawanych Michaiłowi Gorbaczowowi, że NATO nie przesunie się „nawet o cal” na wschód. Książka analizuje kolejne fale rozszerzeń sojuszu jako systematyczne osaczanie Rosji, co Baldwin nazywa „egzystencjalnym zagrożeniem” dla Moskwy, na które każda rosyjska władza musiałaby w końcu zareagować. 2. Szczyt NATO w Bukareszcie (2008) To według autorów moment krytyczny. Ogłoszenie, że Ukraina i Gruzja „zostaną członkami NATO”, było przekroczeniem „najczerwieńszej z czerwonych linii”. W książce przytaczany jest słynny raport ówczesnego ambasadora USA w Moskwie, Williama Burnsa (obecnie szefa CIA), o wymownym tytule „Niet znaczy niet”, w którym ostrzegał on, że pchanie Ukrainy do NATO doprowadzi do wojny domowej i interwencji Rosji. 3. Inżynieria „Zmiany Reżimu” (2013-2014) Książka poświęca wiele miejsca wydarzeniom na Majdanie. Autorzy skupiają się na roli Victorii Nuland (Departament Stanu USA) i jej słynnej wizycie w Kijowie. Przywołują przechwyconą rozmowę telefoniczną, w której Nuland dosłownie „ustawiała” skład nowego rządu Ukrainy jeszcze przed obaleniem Wiktora Janukowycza. Dla autorów był to dowód na to, że USA nie wspierały demokracji, lecz dokonały geopolitycznego przewrotu. 4. Strategia „Wykrwawiania Rosji” Baldwin i Heartsong sugerują, że od 2014 roku Ukraina była intensywnie dozbrajana i szkolona przez NATO nie po to, by ją obronić, ale po to, by uczynić z niej „cierń w boku Rosji”. Autorzy stawiają mocną tezę: Zachód celowo ignorował porozumienia mińskie, traktując je jedynie jako czas na przygotowanie Ukrainy do nieuchronnego starcia, które miałoby osłabić Rosję militarnie i gospodarczo. Podsumowanie argumentacji autorów Według „Ukraińskiej szachownicy”, wojna jest wynikiem dążenia USA do utrzymania porządku jednobiegunowego. Ukraina stała się w tej koncepcji „państwem frontowym”, które ma zapobiec powstaniu bloku euroazjatyckiego (niemiecko-rosyjsko-chińskiego), co z punktu widzenia strategów z Waszyngtonu byłoby końcem amerykańskiej dominacji. K l u c z o w y w n i o s e k : Autorzy ostrzegają, że ignorowanie rosyjskich obaw o bezpieczeństwo narodowe i cyniczne wykorzystywanie Ukrainy jako „taranu” prowadzi świat na skraj konfliktu nuklearnego.